Δευτέρα, 24 Ιουλίου 2017

Βουτιά στη ζάλη

Βούτα στη θάλασσα το σούρουπο.
Κάνε μακροβούτι στα δροσερά σου όνειρα.
Κράτα την ανάσα σου βαθειά.
Άγγιξε τα χρώματα του ουρανού στον καθαρό βυθό.
Αναδύσου με γαλήνη.

Κλείσε τα μάτια ατενίζοντας το φευγαλέο Ήλιο.
Άφησε το σώμα σου να ανέβει στον ήρεμο αφρό.
Γύρε πίσω το κεφάλι και άσε το αλμυρό νερό να εμποδίσει την ακοή σου.
Άνοιξε τα μάτια και δες την επιφάνεια της θάλασσας να αγγίζει τον άπειρο ουρανό.
Δες τα χρώματα του Φωτός και μείνε σιωπηλή. 

Ξέρω, ζαλίστηκες... 
Μα πες μου, τι βλέπεις, τι ακούς;

Έχει χρώματα η ζάλη; 

Δευτέρα, 27 Φεβρουαρίου 2017

Χαλταετός

- Μπαμπά, μπαμπά;;;
- Τι είναι ψυχή μου;

- Θα πετάτσουμε χαλταετό;
- Και βέβαια, αγάπη μου, θα πετάξουμε! Και θα πάει τοοοοοόσο ψηλά όσο κανενός άλλου!

- Αλήθεια;;;
- Μα, βέβαια, αφού θα είναι ο πιο όμορφος και πιο δυνατός αετός όλου του κόσμου!
- Μπλάβο μπαμπά, είσαι ο καλύτερος!

- Πριν πάμε όμως, να διαλέξουμε τον πιο όμορφο και χρωματιστό αετό του κόσμου, τον πιο δυνατό και εκείνον που θα πάει πιο ψηλά, έλα να σου πω μια ιστορία…
 Ιστολία, ιστολία, ιστολία… (παλαμάκια και χοροπηδηχτά).

Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν ένα Κινεζάκι και ζούσε μακριαααααά, τόσο μακριά που ένιωθε πολύ μεγάλη μοναξιά. Καθώς παρατηρούσε τα πουλάκια να πετούν ελεύθερα στον ουρανό και να σκίζουν με τα φτερά τους τον άνεμο κάνοντας μεγάλες βουτιές με τρομερή ευελιξία και χωρίς να τα εμποδίζει κανείς, σκέφτηκε ότι αν μπορούσε να γίνει πουλί και μάλιστα δυνατό, θα κατάφερνε να πετάξει στον ουρανό και να ζητήσει από το Θεούλη, αυτά που του έλειπαν για να γίνει χαρούμενο και ευτυχισμένο!

Όμως, πουλί δεν μπορούσε να γίνει, ούτε ψηλά να πετάξει, αφού δεν είχε φτερά! Αν και στην αρχή απογοητεύτηκε, δεν το έβαλε κάτω. Ήταν, βλέπεις, έξυπνο παιδάκι όπως εσύ, και πίστευε ότι μπορεί να τα καταφέρει. Έτσι, μιας και δεν μπορούσε να πετάξει το ίδιο μέχρι τον ουρανό, σκέφτηκε να φτιάξει ένα χάρτινο πουλάκι, που θα πετάξει ψηλααααααααααααααά στον ουρανό και θα μεταφέρει στο Θεούλη όλες τις ευχές και τις προσευχές του, που θα έγραφε πάνω του, ώστε ο Θεούλης να τις διαβάσει και να τις πραγματοποιήσει. Για να φτάσει όμως ψηλά και να είναι βέβαιο ότι ο Θεούλης θα τις διαβάσει, έπρεπε το πουλάκι να είναι δυνατό και να μη φοβάται τίποτα! Και ποιο είναι το πιο δυνατό πουλί;

- Ο αετός!!!

Μπράβο! Πήρε λοιπόν, τα πιο γερά χαρτόνια, τα ζωγράφισε με φανταχτερά χρώματα, τα έκοψε σε ένα ιδιαίτερο σχήμα και έδεσε όλες τους τις γωνίες με σπάγκο, που ένωσε στο κέντρο του. Για να πετάει καλύτερα, του έβαλε μακριά σκουλαρίκια και μια φουντωτή ουρά, του πρόσθεσε ζύγια και έγραψε επάνω του μικρές μικρές λεξούλες, που ήταν οι ευχές του:
Αγάπη, Αλήθεια, Ευτυχία, Αγκαλιά, Δύναμη, Χαρά, Χαμόγελα, Υγεία
και τόοοοοοοοοοοοοοοοσες άλλες που πλέον δεν χωρούσε τίποτε άλλο. Πήρε και μία μεγάααααλη καλούμπα και πήγε στον μπαμπά του να τον βοηθήσει να πετάξουν τον χαρταετό για να φτάσει μέχρι το Θεούλη!

Έτσι κι έγινε! Λένε μάλιστα, ότι ο καλός Θεούλης διάβασε όλες τις ευχές και τις επιθυμίες του μικρού και τον αγάπησε τόσο πολύ για την επινοητικότητά του, που κάθε χρόνο τον έκανε πιο χαρούμενο και περισσότερο ευτυχισμένο!

Τέλεια ιστολία!!! Άντε, πάμε τώλα να φτιάσουμε τον χαλταετό μας και να πάει τσηλά τσηλάααααααααα…
- Άντε, πάμε!

- Έϊ! Πού πάτε εσείς οι δυο; Φώναξε κάπως αγριεμένα η μανούλα. Για πείτε μου κι εμένα, όμως, τι σημαίνει σήμερα το πέταγμα του χαρταετού; Γιατί, είναι Καθαρά Δευτέρα και εγώ μαγειρεύω σαρακοστιανά, χταποδάκι, ντολμαδάκια και άλλα  νηστίσιμα φαγητά και δεν καταλαβαίνω γιατί…

- Χαχα, η μανούλα ζήλεψε και θέλει και αυτή, τη δική της ιστορία… Τι λες; Να της πούμε κι εκείνης μια γρήγορη ιστορία για μεγάλους και μετά να την αφήσουμε να μαγειρέψει για να φάμε μετά που θα είμαστε κουρασμένοι;;;
- Ωχούυυυυυυυυυυυυυυ, αμάν βλε μαμά! Τώρα βλήκες;;; Άντε, άντε, πες της, γλήγολα…

- Θα της πω και θα πάμε πολύ πολύ γρήγορα, αλλά μου υπόσχεσαι ότι θα ακούς κι εσύ; Είναι κι αυτή ωραία ιστορία. Δεν είναι βέβαια για παιδάκια, αλλά άκου…

Λοιπόν, γλυκιά Μανούλα: Σήμερα, που είναι Καθαρά Δευτέρα, η Ορθόδοξη Εκκλησία μας γιορτάζει την προετοιμασία της Σαρακοστιανής νηστείας, που συμβολίζει τον «καθαρισμό» του σώματος και της ψυχής μας, την Κάθαρση δηλαδή, του ανθρώπου. Με το πέταγμα των χαρταετών, που είναι βέβαια επιρροή και παράδοση κάπως ανεξάρτητη από την πίστη μας, συμβολίζεται η προσπάθειά μας να επικοινωνήσουμε με το Θείο και να έρθουμε όσο πιο κοντά μπορούμε με Αυτό.

Εξάλλου, η ανάγκη του ανθρώπου για εξύψωση στο πνεύμα και την ψυχή του είναι έμφυτη και άμεσα συνδεδεμένη με τη Θέωση. Η Ανύψωση, που συμβολίζει το πέταγμα του χαρταετού, πραγματώνει την ανάταση της ψυχής μας προς τον ουρανό, στον οποίο κατοικοεδρεύει ανέκαθεν ο καλός Θεούλης. Αυτός είναι άλλωστε και ο προορισμός του ανθρώπινου πνεύματος, να φτάσει, δηλαδή, τόσο ψηλά στον ουρανό, ώστε να παρακάθεται δίπλα στο Δημιουργό. Με το πέταγμα του χαρταετού είναι σαν να πετάει η ψυχή μας και να διαγράφει την πνευματική μας πορεία προς το Θεό, ενώ με το βλέμμα μας στραμμένο προς τα εκεί, νιώθουμε απέραντη χαρά και έλξη, ακόμη και μόνο με την οπτική επαφή που αποκτούμε…

- Τι λες, μήπως θες να έρθεις μαζί μας;
 Και βέβαια, θα έρθω! Είμαι περίεργη να δω πώς θα τα καταφέρετε όλα αυτά!

 Ααααα, μην είσαι κακοπροαίρετη! Πρέπει να πιστεύεις και να έχεις και τα κατάλληλα …μέσα.
- Δηλαδή;

- Εεε, να! Πρέπει να διαθέτεις ζύγια και σκουλαρίκια για να έχεις Ισορροπία, δυνατή ουρά για μεγάλους Ελιγμούς, γερό σπάγκο για να κρατιέσαι στη γη και να μην πετάξεις κι εσύ μαζί με τον χαρταετό χωρίς να έχεις προηγουμένως εκπαιδευτεί, να κάνεις μετρημένους χειρισμούς, ώστε να Διακριθείς γρήγορα, να κρατάς «κεφάλι» που θα σε Οδηγεί και τέλος, πρέπει πάντα να έχεις …Άνεμο, τη Χάρη δηλαδή για να πας ψηλά! Κατάλαβες;

- Όχι! Αλλά μου αρέσει και σε εμπιστεύομαι! Πέτα μας ψηλά, μπαμπά! Φτάσε μας, όπου δεν μπορούμε μόνοι μας…

Σάββατο, 7 Ιανουαρίου 2017

ΘΕΟΦΑΝ(Ε)ΙΑ

Ἐπεφάνης σήμερον τῇ οἰκουμένῃ,
καί τὸ φῶς σου Κύριε, ἐσημειώθη ἐφ᾽ ἡμᾶς,
ἐν ἐπιγνώσει ὑμνούντάς σε·
Ἦλθες, ἐφάνης, τό Φῶς τὸ ἀπρόσιτον.


Κάθε χρόνο, στις 6 Ιανουαρίου, η Χριστιανική Εκκλησία μας γιορτάζει τα Άγια Θεοφάνια, μία από τις έξι μεγάλες ακίνητες δεσποτικές γιορτές, προς ανάμνηση της Βάπτισης του Χριστού στον ποταμό Ιορδάνη από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο.

Ετυμολογικά, η «Θεοφάνεια» είναι η παρουσία της Αγίας Τριάδος κατά τη Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη, η εορτή των Φώτων και της Βάπτισης του Χριστού, η εμφάνιση θεού στους ανθρώπους [< θεο-* + -φάνεια (< -φανής < φαίνω), πρβλ. αληθο-φάνεια, επι-φάνεια]. Τα «Θεοφάνεια» (ιερά) είναι τα τελούμενα κατά τη γιορτή της Θεοφανείας, ενώ τα «Θεοφάνια» έχουν επικρατήσει ως η άνω γιορτή των Φώτων, με αρχαία όμως καταγωγή, από τη γιορτή που τελούνταν κατά την εμφάνιση ενός θεού, ειδικότερα δε στη Χίο και τους Δελφούς, όταν δείχνονταν στο λαό τα αγάλματα του Απόλλωνος και άλλων θεών, κατά τη γενέθλια ημέρα του Απόλλωνα που πιστευόταν ότι ο θεός επέστρεφε από τη χώρα των Υπερβορείων, «ἐπικίρναται γὰρ ὑπὸ Δελφῶν θεοφανίοισι», όπως αφηγείται ο Ηρόδοτος. [< *θεοφάνιον (< θεο-* + -φάνιον < -φανής < φαίνω), πρβλ. επιφάνια (τα) (< *επιφάνιον), θεοξένια (τα)].


Κατά μία δε άλλη άποψη, σχετική με τα αρχαία Θεοφάνια είναι και η εορτή των Πλυντηρίων. Οι κάτοικοι κουβαλούσαν τα αγάλματα των θεών και τα ιερά σκεύη και τα έπλεναν στον κοντινότερο ποταμό ή λίμνη. Γινόταν δηλαδή μία καθαρτήριος τελετή. Το ίδιο
έθιμο-γιορτή διατηρείται μάλιστα σε πολλά μέρη της Ελλάδος ακόμη και σήμερα. Κατά
την ημέρα των χριστιανικών Θεοφανίων μεταφέρουν τις εικόνες από την εκκλησία
και τις πλένουν στο ποτάμι!

Κατά τη Θεολογία, τα Θεοφάνια ή Επιφάνεια αποτελούν τη φανέρωση, εμφάνιση ή αποκάλυψη του Θεού για την καθοδήγηση και τη σωτηρία του ανθρώπου. Στην Ανατολική Εκκλησία έχει επικρατήσει η ονομασία «Θεοφάνια» για τη γιορτή της Βάπτισης του Χριστού από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο κι ονομάστηκαν επίσης «Επιφάνεια» διότι κατά την ώρα της βάπτισης φανερώθηκε στον κόσμο η θεότητα του Ιησού και το πνεύμα της Αγίας Τριάδας.

Για τη φανέρωση αυτή του Θεού στον Κόσμο, ονομάστηκε η γιορτή από τους αρχαίους χρόνους Θεοφάν(ε)ια κατά το Γραφικό «Θεός ἐφανερώθη ἐν σαρκί» (Α’ Τιμ. Γ’ 16) και Επιφάν(ε)ια κατά το «ἐπεφάνη ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σωτήριος πᾶσιν ἀνθρώποις» (Τιτ β΄11).

Πότε και πού ακριβώς πρωτοεμφανίστηκε η γιορτή αυτή στη χριστιανική παράδοση δεν είναι γνωστό, φαίνεται όμως, ότι παρουσιάστηκε πολύ νωρίς και πρώτα στις Εκκλησίες της Αιγύπτου, της Συρίας και της Παλαιστίνης, από όπου στα μέσα του 2ου αιώνα την πήραν οι οπαδοί του αιρετικού γνωστικού Βασιλειάδη και την γιόρταζαν άλλοι στις 6 και άλλοι στις 10 Ιανουαρίου, σαν αρχή της δημόσιας εμφάνισης του Χριστού, όταν το Άγιο Πνεύμα κατήλθε προς Αυτόν από τον ουρανό.

Υπάρχουν όμως και μαρτυρίες τόσο από αρχαία κείμενα όσο και από αρχαία μνημεία και ανασκαφικά δεδομένα, οι οποίες αν και εξαιρετικά πενιχρές, μας πληροφορούν σχετικά με την τε­λετουργία του βαπτίσματος σε λατρευτι­κά δρώμενα της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας. Φυσικά, κατά την αρχαιότητα υπήρχαν διάφορες τελετές καθαρμών, σπονδών  και θυσιών, στις οποίες το νερό έπαιζε κυρίαρχο ρόλο.

Σε όλες τις εποχές και σε όλες σχεδόν τις θρησκείες παρατηρούνται ιε­ροί ραντισμοί και ιερά πλυσίματα. Ωστό­σο άλλο πράγμα είναι οι καθαρμοί αυτοί και άλλο η εμβάπτιση μέσα σε κολυμβήθρα με νερά, σε θάλασσα ή ποταμό. Η τελευταία εμφανίζεται ως δρώμενο σε τελετές μύησης αρχαίων μυστηρίων μέσω των οποίων, ως γνωστόν, οι πιστοί απέ­βλεπαν και προσδοκούσαν στην αιώνια σωτηρία τους, την οποία θα τους εξα­σφάλιζε η προσέγγιση και η γνωριμία τους με το θείο.

Ειδικότερα, η παλαιότερη σχετική μαρτυρία που διαθέτουμε από την αρχαία Ελλάδα ανάγεται στον 5ο  αιώνα π.Χ. και αναφέρεται στους «βάπτας», στα μέλη ενός θρησκευ­τικού συλλόγου στην Αθήνα που λάτρευ­αν τη θρακική θεότητα Κότυ ή Κοτυττώ. Πρόκειται για μια θεότητα που παρου­σίαζε πολλές ομοιότητες με την Κυβέλη, τη μητέρα των θεών, και η οποία εκτός από την Αθήνα λατρευόταν και σε άλλα μέρη του αρχαίου ελληνικού κόσμου, ιδι­αίτερα στην Κόρινθο αλλά και στη Σικε­λία. Τα μέλη του συλλόγου αυτού πήραν το χαρακτηριστικό αυτό όνομα, «βάπται», όχι επειδή έβαφαν τα μαλλιά τους, όπως έχουν υποστηρίξει ορισμένοι μελετητές, αλλά επειδή το βάπτισμα αποτελούσε χα­ρακτηριστικό δρώμενο στη λατρεία της θεάς τους. Όσοι ήθελαν να γίνουν μέλη του θρησκευτικού αυτού σωματείου έπρε­πε προηγουμένως να εμβαπτισθούν. Οι τελετές των βαπτών περιελάμβαναν ανάμεσα στα άλλα νυκτερινά όργια και χορούς ανδρών που μιμούνταν γυναικείες μορφές και συνοδεύονταν από εκκωφαντικούς ήχους τυμπάνων και ξεφωνητά. Συχνά με τις τελετές αυτές προκαλούσαν την κοινή γνώμη, αφού πολλοί ήταν εκείνοι που είχαν το φόβο ότι τα ξενόφερτα αυτά δρώμενα θα διέφθειραν τα ήθη της αθηναϊκής κοινωνίας.

Έτσι, συχνά αποτέλεσαν και στόχο κωμωδιογράφων, όπως π.χ. του Ευπόλιδος, ο οποίος  είχε γράψει μια κωμωδία με τον τίτλο «Βάπται», που παίχθηκε το 416 π.Χ.. Ο Εύπολις ήταν ένα έντονα πολιτι­κοποιημένο πρόσωπο και στα έργα του συχνά καυτηρίαζε επωνύμους της αθη­ναϊκής δημόσιας ζωής, όπως τον Κλέω­να, τον Υπέρβολο, ακόμη και τον ίδιο τον Περικλή. Στους «Βάπτας» του, χλευάζοντας τους θιασώτες της Κοτυττούς, βρήκε την ευκαιρία να καυτηριάσει την έκλυτη συ­μπεριφορά του εκκεντρικού Αλκιβιάδη, παραλληλίζοντάς τη με αυτήν των βαπτών. Αυτό φαίνεται ότι προκάλεσε τον οργή του Αλκιβιάδη, ο οποίος, σύμφωνα με μια παράδοση -καθόλου όμως πιστευτή- κατά τη γνωστή εκστρατεία των Αθηναίων το 415 π.Χ. στη Σικελία πέταξε τον ποιη­τή στη θάλασσα και τον έκανε με το ζό­ρι «βάπτη».

Πιθανόν εμβαπτισμούς είχαμε και στα περίφημα Ελευσίνια Μυστήρια, παρ’ όλο που οι σχετικές ενδείξεις είναι εξαιρετικά πενιχρές. Οι πηγές μας κάνουν λόγο για κάποιο καθαρτήριο λουτρό στη θά­λασσα, που γινόταν τη δεύτερη ημέρα της γιορτής, ενώ λουτρά αγνισμού φαίνεται ότι γίνονταν και στους δύο Ρειτούς που ήταν αφιερωμένοι στις μεγάλες θεές της Ελευσίνας, στη Δήμητρα και στην Κόρη. Πρόκειται για δύο μικρές λίμνες από τις οποίες σήμερα υπάρχει μόνο η μία, κοντά στου Σκαραμαγκά, και είναι γνωστή ως λίμνη του Κουμουνδούρου. Την εποπτεία αυτών των λουτρών ίσως την είχε ο «υδρανός, ο αγνιστής των Ελευσινίων», σύμ­φωνα με τον Ησύχιο. Ένα αναθηματικό ανάγλυφο που βρέθηκε στην Ελευσίνα και εικονίζει ένα μικρό αγόρι κάτω από το προτεταμένο δεξί χέρι της Κόρης (ή της Δήμητρας), που κρατούσε φιάλη, δύ­σκολα μπορεί να σχετισθεί με τελετή βα­πτίσματος, όπως έχουν υποστηρίξει ορι­σμένοι.

Εμβαπτισμούς πιθανόν περιε­λάμβαναν και τα τελετουργικά δρώμενα τα σχετικά με τη λατρεία της Ίσιδας, της μεγάλης Αιγυπτιακής θεάς, μιας θεότη­τας με ιδιαίτερη απήχηση στον ελληνικό χώρο κατά τους ελληνιστικούς και τους ρωμαϊκούς χρόνους. Βέβαια τα δοχεία νερού και οι δεξαμενές που έπαιζαν ση­μαντικό ρόλο στη λατρεία της, σύμφωνα με την επικρατέστερη άποψη, πρέπει να συμβολίζουν τις πλημμύρες του Νείλου και να μη σχετίζονται με τελετουργίες βα­πτίσματος. Ωστόσο ο εκκλησιαστικός πα­τέρας Τερτυλλιανός ρητά κάνει λόγο για την ύπαρξη κάποιου λουτρού στις λατρευτικές διαδικασίες τις σχετιζόμενες με την Ίσιδα και τον Μίθρα. Ακόμη, τελε­τουργικό λουτρό πιθανόν να είχαμε και στη Σαμοθράκη, στη λατρεία των Καβεί­ρων, ενώ μια αποσπασματικά σωζόμενη επιγραφή που βρέθηκε σε ιερό του Διο­νύσου στην Αλικαρνασσό κάνει πιθανό­τατα επίσης λόγο για «ιερό λουτρό».

Βαπτίσεις και γενικότερα θρησκευτι­κά λουτρά συναντώνται σε κάθε εποχή και σε πολλούς λαούς, ανεξαρτήτως πολιτι­στικού επιπέδου. Ασφαλώς είναι εμπνευ­σμένα και προκλήθηκαν από τη χρήση του νερού ως φυσικού καθαρτήριου μέ­σου. Το νερό βοηθά τον άνθρωπο να απαλλαγεί από τον σωματικό του ρύπο και γι’ αυτή την ιδιότητά του θεωρήθηκε το καταλληλότερο μέσο να καθαίρει τον άνθρωπο και από τον ψυχικό του ρύπο. Η χρήση του νερού ως θρησκευτικού μέ­σου καθαρμού μπορεί να χαρακτηρισθεί καθολικό φαινόμενο. Οι αγνισμοί με νε­ρό στην ιστορία του ανθρώπου απαντώ­νται, ως γνωστόν, και σε νήπια, τα οποία πολλές κοινωνίες τα θεωρούν θρησκευτικώς ακάθαρτα. Αποβλέπουν σε εξαγνι­σμό τους, σε προφύλαξή τους από το κα­κό, ενώ σχετίζονται και με την ονοματοδοσία τους, που γενικά θεωρείται μεγά­λης σημασίας κοινωνική τελετή. Οι ενή­λικοι βαπτίζονται όταν πρόκειται να μυη­θούν σε μυστήρια ή σε θρησκευτικές τε­λετές για να είναι καθαροί και έτοιμοι να δεχθούν τις συγκλονιστικές αποκα­λύψεις που τους υπόσχεται η θρησκεία τους ή ακόμη προκειμένου να εξασφα­λίσουν τη συμμετοχή τους σε φυλετικά προνόμια.

Οι εμβαπτίσεις είναι πανάρχαια θρη­σκευτικά και κοινωνικά δρώμενα και γι’ αυτό δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι στις χριστιανικές βαπτίσεις υπάρχουν στοι­χεία που ασφαλώς έλκουν την καταγω­γή τους από προχριστιανικές ειδωλολα­τρικές μυστηριακές μυήσεις, όπως π.χ. είναι η διαδικασία της προετοιμασίας των μελλόντων να δεχθούν το βάπτισμα και η σχετική διδαχή τους. Δεν είναι επομένως η χριστιανική βάπτιση αυτή καθαυτή νέο στοιχείο, αλλά το περιεχόμενό της.

Δεν είναι γνωστό πότε υιοθέτησαν τη γιορτή αυτή οι Ορθόδοξοι χριστιανοί της Ανατολής, όμως από τον 4ο αιώνα στην Ανατολική Εκκλησία η γιορτή αυτή ονομαζόταν και γιορτή των Φώτων, για το φωτισμό της ανθρωπότητας με το αληθινό φως του Χριστού κι επίσης, διότι κατά τη διάρκειά της βαπτίζονταν πολλοί κατηχούμενοι.

Στις αρχές του 3ου αιώνα, η εορτή των Θεοφανίων ήταν κοινή σε όλη τη Χριστιανική Εκκλησία ως γιορτή της Βάπτισης του Χριστού. Στο τέλος του 3ου αιώνα οι χριστιανικές Εκκλησίες της Ανατολής γιόρταζαν την ίδια ημέρα (6 Ιανουαρίου) τα Χριστούγεννα και τα Θεοφάνια.

Όταν στα μέσα του 4ου αιώνα διαδόθηκε στη Ρώμη η γιορτή των Θεοφανίων, βρήκε εκεί να γιορτάζεται η γιορτή των Χριστουγέννων στις 25 Δεκεμβρίου, που αργότερα την πήρε η Ανατολική Εκκλησία. Έτσι, ενώ η Δυτική Εκκλησία πήρε από την Ανατολική τη γιορτή των Θεοφανίων, η Ανατολική πήρε από τη Δυτική τη γιορτή των Χριστουγέννων.

Από τον 6ο αιώνα όλες οι εκκλησίες γιορτάζουν χωριστά Χριστούγεννα και Θεοφάνια και μόνο η Αρμενική διατήρησε μέχρι σήμερα τον αρχαίο συνεορτασμό των δύο γιορτών.

Με τη βάπτιση, που την υπέδειξε ο ίδιος ο Ιη­σούς μετά την Ανάστασή Του, ο βυθιζό­μενος τρεις φορές σε νερό στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύ­ματος καθαρίζεται από κάθε αμαρτία και συγχρόνως αναγεννάται πνευματικά οδη­γούμενος στη σωτηρία του. Αυτό άλλωστε είναι το νέο στοιχείο, που διακρίνει την πίστη μας.

Είναι σαφές ότι η εορτή των Θεοφανίων περικλείει πολλές εκδηλώσεις που αποτελούν διαιώνιση αρχαίων ελληνικών εθίμων. Ο Αγιασμός των υδάτων έχει και την έννοια του καθαρμού, του εξαγνισμού των ανθρώπων, καθώς και της απαλλαγής του από την επήρεια των δαιμονίων. Η τελευταία αυτή έννοια δεν είναι αυστηρά χριστιανική, αλλά έχει τις ρίζες της στην αρχαία λατρεία.

Η κατάδυση του Σταυρού, κατά τη λαϊκή πίστη, δίνει στο νερό καθαρτικές και εξυγιαντικές ικανότητες. Οι κάτοικοι πολλών περιοχών μετά τη κατάδυση τρέχουν στις παραλίες ή στις όχθες ποταμών και λιμνών για να πλύνουν τα αγροτικά τους εργαλεία, ακόμη και εικονίσματα, ως προελέχθη. Κατά τη λαϊκή δοξασία, ακόμη και τα εικονίσματα με το πέρασμα του χρόνου χάνουν την αρχική δύναμη και αξία τους, που την αποκτούν όμως εκ νέου από το αγιασμένο νερό. Αυτή ακριβώς η διαδικασία δεν αποτελεί παρά επιβίωση της αρχαίας αθηναϊκής γιορτής των «Πλυντηρίων».

Στην Ορθόδοξη Εκκλησία διακρίνουμε δύο Αγιασμούς, τον Μικρό, που τελείται την πρώτη ημέρα κάθε μήνα και έχει δική του Ακολουθία και τον Μέγα Αγιασμό, που είναι το σπουδαιότερο φάρμακο μετά τη Θεία Κοινωνία και συνδέεται άμεσα με το μυστήριο της Μετανοίας και την Εξομολόγηση, καθ’ ότι η αρχή του ανάγεται στο βάπτισμα μετανοίας του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, το οποίο ενεργοποιήθηκε και ολοκληρώθηκε με την Παρουσία και την Βάπτιση του Κυρίου μας στον Ιορδάνη ποταμό.

Πηγές:
Μπαλάνου Δ. Σ., «Χριστούγεννα, Θεοφάνεια», Αθήνα, 1925.
Στεφανίδου Β., «Εκκλησιαστική Ιστορία», Αθήνα, 1948.
Μακρή Σπ., «Μαθήματα Λειτουργικής», Αθήνα, 1952.
Εγκυκλοπαίδεια «Δομή».
Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία - Cambridge - Ήλιος».
Εγκυκλοπαίδεια «Χάρη Πάτση».
Τιβέριου Μ., «Η Γιορτή των Θεοφανίων - Χριστιανικό και ειδωλολατρικό βάπτισμα», Το Βήμα, 2000




Δευτέρα, 26 Δεκεμβρίου 2016

ἐν Σπηλαίω καί ἐν Φάτνη γεννηθείς

Τότε, όταν το Άστρο Φώτιζε τη Νύχτα, μέσα στη ζεστασιά ενός Στάβλου, έγινε το Θαύμα.

Ένας Βασιλιάς, που δεν θα πέθαινε ποτέ, Κατέβηκε από τον καθαρό Ουρανό, με τρόπο μαγικό, για να Τιμήσει την παραδεισένια Γη, να μεγαλώσει ως Άνθρωπος και να Προσφέρει στο Βασίλειό του απλόχερη Αγάπη, ατέλειωτο Πλούτο και απέραντη Ευτυχία.

Μη φανταστείτε ότι ήρθε με ταμπούρλα και τύμπανα. Ήρθε αθόρυβα, απλά και ταπεινά, γιατί έτσι γίνονται τα Μεγάλα…



Διάλεξε για να γεννηθεί, έναν Στάβλο, μέσα στον οποίο υπήρχαν μερικά ανυποψίαστα Ζωάκια. Ένα σπήλαιο, που το μόνο που είχε, ήταν αρκετή ζεστασιά. Δεν ήθελε χρυσούς θρόνους ούτε και φανταχτερά στολίδια. Διάλεξε μια Φάτνη για θρόνο και μερικά Σανά για να προστατευτεί από το κρύο.

Βλέπετε, αν και ήταν Βασιλιάς, είχε κι Αυτός την ανάγκη της Θαλπωρής και την προστασία της Μάνας, που φροντίζει για το βρέφος της, με Αγάπη και Προσήλωση. Από Καθήκον και Ανιδιοτέλεια.

Ξάπλωσε, όχι ως Βασιλιάς, αλλά ως Πρόσφυγας, πάνω σε Στάχυα. Φοβόταν κι Εκείνος, ότι η ακίνδυνη Ύπαρξή του δεν θα ήταν αρεστή στην μέχρι τότε Εξουσία.

Όμως, το Άστρο που έφεγγε πάνω από το Σπήλαιο της Γέννησής του, Τον πρόδιδε. Ευτυχώς, μόνο σε εκείνους, που μπορούν να διακρίνουν το Φως της Αλήθειας, τους αιώνιους Προσκυνητές. Τους αγαθούς Ποιμένες και τους αδιάκοπους Μάγους, που με Ταπεινότητα, αλλά και καθαρή και αγνή Λάμψη, έσπευσαν να προσκυνήσουν και να Προσφέρουν χρήσιμα και πολύτιμα δώρα.

Και κάπως έτσι, γεννήθηκε η Ελπίδα.

Λένε, ότι εκείνη τη Νύχτα γεννήθηκε και η Αλήθεια.

Ότι, τη Νύχτα εκείνη, άναψε στην Καρδιά μας το Φως της Αγάπης και του Πνεύματος.

Ότι ο Θεός ταπεινώθηκε ως Άνθρωπος. Και ως άνθρωπος είχε ανάγκη Προστασίας.

Λένε ότι το Βρέφος που γεννήθηκε ως Τέλειος άνθρωπος υποδηλώνει τον Τέλειο Θεό.

Ότι το Νέο γεννιέται μέσα στο Απλό, το Άδειο και το Απροκατάληπτο. Και τότε, η Καρδιά γίνεται Φάτνη.

Και λένε, ότι σήμερα, ανήμερα των Χριστουγέννων, γεννάται η προοπτική της Θέωσης του Ανθρώπου…


~ Χρόνια Καλά!!! ~

Κυριακή, 18 Σεπτεμβρίου 2016

«νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα• μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη» (Α' Κορινθίους 13:13)

Μια φορά κι έναν καιρό, τότε που τα παραμύθια ήταν ακόμη διδακτικά, στο βασίλειο της Ιδέας, ζούσε μια πολύ απλή, όμορφη και δυνατή γυναίκα, η Σοφία.

Σάββατο, 25 Ιουνίου 2016

Τα μικρά βασίλεια και οι μεγάλες αξίες

Μια φορά κι έναν καιρό -έναν καλό καιρό-, κάποιοι φωτισμένοι βασιλιάδες αποφάσισαν να ενώσουν τα βασίλειά τους, να παραμερίσουν τις προσωπικές τους φιλοδοξίες και με αμοιβαία συνεργασία να εξασφαλίσουν την πρόοδο και τη βελτίωση της ζωής των λαών τους. Ήταν όλοι τους ισχυροί, προνοητικοί και «ανοιχτόμυαλοι», πραγματικοί ηγέτες.

Μάλιστα, όταν οι μεταξύ τους συζητήσεις είχαν πλέον προχωρήσει σημαντικά, αποφάσισαν να γράψουν πάνω σε έναν πάπυρο όλες τις συμφωνίες τους και τους λόγους, που τους οδήγησαν να απαρνηθούν τις πολυτελείς ανέσεις τους και μαζί με αυτές τις εγωιστικές απολαύσεις των δικών τους μικρών βασιλείων με τις τάσεις απομόνωσης και να συνεργαστούν για ένα καλύτερο μέλλον των λαών τους.

Μεταξύ άλλων ανέφεραν: «…αποφασισμένοι να θέσουν τις βάσεις μια διαρκώς στενότερης ένωσης των λαών, …αποφασισμένοι να εξασφαλίσουν, με κοινή δράση, την οικονομική και κοινωνική πρόοδο των λαών τους καταργώντας τους φραγμούς που τους διαιρούν, …θέτοντας ως κύριο στόχο των προσπαθειών τους τη σταθερή βελτίωση των όρων διαβίωσης και απασχόλησης των λαών τους, …αναγνωρίζοντας ότι η εξάλειψη των υφισταμένων εμποδίων απαιτεί συντονισμένη δράση για να εξασφαλιστεί σταθερότητα στην επέκταση της οικονομίας, ισορροπία στις συναλλαγές, καθώς και συνθήκες θεμιτού ανταγωνισμού, …μεριμνώντας να ενισχύσουν την ενότητα των οικονομιών τους και να προωθήσουν την αρμονική τους ανάπτυξη, μειώνοντας τις υφιστάμενες ανισότητες μεταξύ των διαφόρων περιοχών και την καθυστέρηση των λιγότερο ευνοημένων, …επιθυμώντας να συμβάλουν, ασκώντας κοινή εμπορική πολιτική, στην προοδευτική κατάργηση των περιορισμών στις διεθνείς συναλλαγές, …προτιθέμενοι να εδραιώσουν την αλληλεγγύη που συνδέει την ήπειρο με τις υπερπόντιες χώρες, και …επιθυμώντας να εξασφαλίσουν την αύξηση της ευημερίας τους, …αποφασισμένοι να εδραιώσουν, με τη συνένωση των οικονομικών τους δυνάμεων, τη διαφύλαξη της ειρήνης και της ελευθερίας και καλώντας τους άλλους λαούς που συμμερίζονται τα ιδεώδη τους να συμμετάσχουν στην προσπάθειά τους…»*.

Αμέσως μετά, ικανοποιημένοι όλοι και απολύτως εμπνευσμένοι από το όραμα της επιδιωκόμενης ευημερίας, ως αποτέλεσμα κοινών προσπαθειών και δράσεων, ξεκίνησαν να υλοποιούν σταδιακά το μακρόπνοο και πάντως φιλόδοξο σχέδιο τους, ξεπερνώντας πολλές δύσκολες περιόδους με ανυπέρβλητα προβλήματα, παρέχοντας στους λαούς τους περιόδους ευτυχίας.

Τα χρόνια περνούσαν, οι συνθήκες ζωής άλλαζαν και τους εμπνευσμένους βασιλιάδες διαδέχονταν στους θρόνους τους νέοι, λιγότερο ικανοί και σίγουρα περισσότερο ιδιοτελείς αρχηγοί. Οι λαοί άρχισαν να δυσανασχετούν και να αντιδρούν, μη μπορώντας να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της ζωής, αφού εν τω μεταξύ η ευημερία είχε αντικατασταθεί από τη λιτότητα, τη στέρηση, ακόμη και την ανέχεια σε μερικά βασίλεια. Οι δε παραπάνω αρχές είχαν καταστεί απλές αραδιασμένες λέξεις σε μερικά κείμενα που πλέον είχαν μικρή σημασία.

Ώσπου…

Ώσπου, μια μέρα, ένα μικρό βασίλειο -που είχε όμως αρκετή δύναμη και πάντα ήταν επιφυλακτικό με τις κοινές δράσεις της ένωσης βασιλείων- αποφάσισε να πει “STOP”, ακόμη και σε εκείνα, τα λίγα, στα οποία μετείχε. Το παράδοξο ήταν ότι, το “STOP” δεν το είπε η πρωτεύουσα του βασιλείου, ούτε οι αστοί των πλούσιων πολιτειών, ούτε ο νέος πληθυσμός, αλλά οι περιφερειακές πολιτείες και οι μεσήλικες και γηραιοί υπήκοοι. Εκείνοι ήταν οι σύμβουλοι των βασιλιάδων και με τις πράξεις και τις πολιτικές τους ευθύνονταν για το έλλειμμα ηγεσίας και ικανοτήτων, που εν πολλοίς οδήγησαν την ένωση στην παρακμή...

Ανεξάρτητα όμως από το προφίλ εκείνων που επέλεξαν να απομονωθούν, ο προβληματισμός έγινε διάχυτος σε όλα τα βασίλεια. Όλοι αναρωτιούνταν πλέον ανοιχτά για τα λάθη τους και την ξεπερασμένη πολιτική που εφήρμοσαν, αναζητώντας τους λόγους για τους οποίους οδηγήθηκαν στην αποτυχία, που άλλωστε γνώριζαν, αλλά κανείς δεν τολμούσε μέχρι πρότινος να εκφράσει δημοσίως.

Κάποιοι -που είχαν ήδη από πολλά χρόνια ξεφύγει από τις αρχές, που άλλοτε ήταν οι γενεσιουργοί λόγοι της ένωσης- επέδειξαν σκληρότητα και αναλγησία για την απόφαση αποχώρησης, επιρρίπτοντας ταυτόχρονα αποκλειστικές ευθύνες στο μικρό βασίλειο. Αυτοί ήταν εκείνοι που με την αλαζονεία τους προσπαθούσαν πάντα να επιβληθούν στην ένωση και να υποτάξουν -όπως πάντοτε ιστορικά αρέσκονταν- τα άλλα, απείθαρχα και κατώτερα βασίλεια.

Κάποιοι άλλοι, είτε γιατί ουδέποτε συμβιβάστηκαν με τις αμοιβαίες υποχωρήσεις που απαιτούσε η ένωση και επεδίωκαν μόνο τα ευεργετήματα αυτής, χωρίς δεσμεύσεις, με αποτέλεσμα κάποια στιγμή να πιεστούν αφόρητα έναντι των εταιρών, είτε γιατί συνειδητοποίησαν ότι ο αρχικός στόχος της ένωσης έπαυσε να επιδιώκεται και μεταλλάχθηκε, βρήκαν την ευκαιρία να θέσουν ανοιχτά το ζήτημα επαναπροσδιορισμού της πολιτικής και των αξιών της.

Ήταν, μάλλον, αργά…

Οι λαοί είχαν απογοητευτεί. Οι αξίες της ελευθερίας, της ειρήνης, της ευημερίας και της αλληλεγγύης, η μείωση των ανισοτήτων, η αρμονική ανάπτυξη, η ενότητα, η ισορροπία και η πρόοδος φαίνονταν ξένες. Τόσο ξένες, που δεν μπορούσαν πλέον να περιγραφούν, πολλώ δε να επιδιωχθούν. Οι λαοί είχαν μεταξύ τους απομακρυνθεί.

Υπήρχαν όμως ακόμη κάποια σημεία επαφής. Λέγονταν ΑΞΙΕΣ. Ανθρώπινες αξίες.

Ξέρετε, οι αξίες δεν φθείρονται. Οι αξίες είναι άυλες, είναι ιδέες. Και οι ιδέες δεν αποτυγχάνουν. Τα πρότυπα αποτυγχάνουν. Όπως αποτυγχάνουν οι πολιτικές, τα οικονομικά συστήματα, οι βασιλιάδες, ακόμη και οι άνθρωποι… Οι αξίες όμως, είναι πάντα εκεί. Στον πάπυρο!

Να θυμίζουν τον σκοπό και
να δείχνουν προς το στόχο…
  


*Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, (ΕΟΚ), Προοίμιο, Ρώμη, 1957.

Κυριακή, 13 Δεκεμβρίου 2015

Γλυκιά ικανοποίηση

Μια φορά κι έναν καιρό, στη μικρή λιλιπούτεια πολιτεία ζούσε ένας καλός δάσκαλος που μόνο σοφά λόγια είχε να πει στους μικρούς και μεγάλους μαθητές του. Ήταν, βλέπετε, όχι πολύ μεγάλος, αλλά σίγουρα είχε αφιερώσει πολύ χρόνο στη ζωή του

Τρίτη, 1 Δεκεμβρίου 2015

Η μεγάλη νίκη

Πέρασε καιρός!

Ο ιδιώνυμος τρόπος έκφρασής του σώπασε… Όχι όμως η ψυχή του.

Παλεύει ακόμη ανάμεσα στο χάος και ΠΙΣΤΕΥΕΙ στο όραμά του, που δεν εγκαταλείπει ούτε στιγμή.

Ακολουθεί τις παλιές, σοφές συμβουλές του πολέμου και με το κεφάλι ψηλά, κοιτώντας τον εχθρό κατάματα, προσπαθεί…

Να επιβιώσει,
Να επιτύχει,
Να προσφέρει,
Να νικήσει.

Και θα νικήσει.




Κυριακή, 25 Οκτωβρίου 2015

Ο ισχυρός αετός και το επίμονο σκαθάρι

Ο μύθος που ακολουθεί αποτυπώνει την υπεροψία των ισχυρών στην προσπάθειά τους να υποτάξουν τους αδύναμους με μόνο όπλο τη δύναμή τους. Ο διδακτικός Αίσωπος, χιλιάδες χρόνια μετά, παραμένει επίκαιρος…

Ο μύθος στην αρχαία μας γλώσσα:
Ἀετὸς καὶ κάνθαρος
Ἀετὸς λαγωὸν ἐδίωκεν. ὁ δὲ ἐν ἐρημίᾳ τῶν βοηθησόντων ὑπάρχων,

Παρασκευή, 3 Ιουλίου 2015

ὄλβιος ὅστις τῆς ἱστορίας ἔσχε μάθησιν

«ὄλβιος ὅστις τῆς ἱστορίας ἔσχε μάθησιν»
«ευτυχής όποιος γνωρίζει ιστορία»
Ευριπίδης, Αρχαίος Έλλην Τραγικός

ὄλβιος ὅστις τῆς ἱστορίας ἔσχε μάθησιν,



μήτε πολιτῶν ἐπὶ πημοσύνην


μήτ’ εἰς ἀδίκους πράξεις ὁρμῶν,
ἀλλ’ ἀθανάτου καθορῶν φύσεως
κόσμον ἀγήρων,


πῇ τε συνέστη
καὶ ὅπῃ καὶ ὅπως.

τοῖς δὲ τοιούτοις οὐδέποτ’ αἰσχρῶν
ἔργων μελέδημα προσίζει

Πραγματικά πλούσιος είναι εκείνος που διδάχθηκε πώς να ερευνά συστηματικά τον κόσμο,

Χωρίς να επιδιώκει την συμφορά των συμπολιτών του 

και χωρίς να επιδίδεται σε άδικες πράξεις, αλλά συλλαμβάνοντας με την νόησή του την αγέραστη κοσμική τάξη της αθάνατης φύσεως,

με ποιον τρόπο αυτή δημιουργήθηκε και για ποιον σκοπό και πώς ακριβώς.

Στο μυαλό τέτοιου είδους ανθρώπων ουδέποτε προσκολλάται η μέριμνα
για αισχρές πράξεις.

Είτε αποδώσει κανείς στη νεοελληνική τη μνημειώδη φράση του αρχαίου τραγικού, ως “ευτυχία περί την ιστορική γνώση” είτε κατά το ορθότερο ως “μανθάνειν κατόπιν ερεύνης”, οδηγείται κατά συλλογική παραδοχή στο συμπέρασμα ότι, αν οι σύγχρονοι Έλληνες θέλουμε να υπερηφανευόμαστε στο παρόν αλλά και το μέλλον, για τον αρχαίο πολιτισμό μας και να προσποριζόμαστε λίγη από την αίγλη του, οφείλουμε να πράττουμε με γνώμονα την ιστορία και την έρευνα.


Ενόψει του μεθαυριανού διλλήματος, στο οποίο καλούμαστε να απαντήσουμε με ΝΑΙ ή ΟΧΙ σε ερώτημα που τελικώς λίγη σημασία έχει, αφού η λαϊκή βούληση θα παραφραστεί σε κάθε περίπτωση, διαβάζω τα κάτωθι, που αφορούν στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, όπως τον εξιστορεί ο Θουκυδίδης.